Ken Wilber

Het transpersoonlijke model van Ken Wilber

Wilbers model is een illustratie van de transpersoonlijke psychologie zoals die in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw ontwikkeld is. Trans betekent ‘over’ en transpersoonlijk dus: het persoonlijke overstijgend. Vanuit deze plek hebben we doorkijkjes in onze persoonlijke ervaringen. Wilbers model is gebaseerd op verschillende filosofische persoonlijkheidsmodellen. Zowel in de Westerse als in de in de Oosterse filosofie komen deze gelaagde visies op de menselijke ontwikkeling voor. Wilber maakt een getrapt onderscheid tussen verschillende lagen van onze globale persoonlijkheid. Voor de eenvoud vertaal ik deze tot de drie volgende lagen:
• De eerste laag noemt hij de pre-persoonlijke laag (onvolwassen).
• De tweede laag noemt hij de persoonlijke laag (meer volwassen).
• De derde laag noemt hij de transpersoonlijke laag (meer vanuit wijsheid).

De essentie voor Wilber is dat we alle drie lagen met hun mogelijkheden in ons hebben én dat we voortdurend door deze drie lagen heen en weer bewegen. Analoog aan de behoeftepiramide van Maslow is dat we in elke laag ervaringen hebben. Het is niet mogelijk om ontwikkelingen in de eerste of de tweede laag over te slaan. Wel kan een ‘hogere’ ontwikkelingslaag de ‘lagere’ omvatten en deze integreren. Dit noemt Wilber het ‘holonprincipe’: de transpersoonlijke laag omvat dus zowel de persoonlijke als de pre-persoonlijke laag.

Het verschil met de lagen Maslow is dat we vanuit de transpersoonlijke visie de hele dag met ons gevoel, denken en gedrag op en neer gaan in de verschillende lagen. We kunnen in een minuut denken: “wat een vervelend persoon” (laag 1) en ons toch bewust beleefd gedragen naar deze persoon (laag 2) of meteen onze eigen projectie hierin herkennen (=ik heb ook weleens dit of ander vervelend gedrag) (laag 3).